KPSS Türkçe · Sözcükte ve Söz Öbeklerinde Anlam
Yan anlam mı mecaz mı, ad aktarması mı dolaylama mı? ÖSYM ikisini ayırmanı ister.
- 121 soru
- 10 çözümlü
- 6 deneme seti
- getiri: orta
Bilmen gereken kurallar
Anlam Katmanları
- Gerçek anlam
- İlk akla gelen temel anlam: cam kırıldı
- Yan anlam
- Benzerlik korunur, sözlükte kayıtlıdır
- Mecaz anlam
- Gerçek anlamdan kopar, cümleye özgüdür
- Terim anlam
- Bir bilim/meslek alanına özel anlam
Yan Anlam mı Mecaz mı
- Yan anlam
- Sözlükte madde başı, yerleşik ek anlam
- Mecaz anlam
- Cümlede benzetmeyle anlık üretilir
- Test sorusu
- Bu anlam sözlükte bir madde mi?
- Örnek
- Ailenin gözü: en değerlisi, mecazdır
Terim Anlam
- Tanım
- Bilim, sanat, spor, meslek alanına özgü
- Edebiyat
- redif, uyak, ölçü terimleri
- Matematik
- açı, denklem, fonksiyon
- Spor
- faul, penaltı, korner
Sözcükler Arası İlişki
- Eş anlam
- Yazılış farklı, anlam aynı
- Yakın anlam
- Yakın ama tam aynı değil
- Zıt anlam
- Anlamca karşıt sözcükler
- Sesteş
- Yazılış aynı, anlam bambaşka
Anlam Sınıfları
- Somut - Soyut
- Duyuyla algılanır / zihinde var
- Genel - Özel
- Kapsamı geniş / dar, görecelidir
- Nitel - Nicel
- Ölçülemez / ölçülüp sayılabilen
- Yansıma
- Doğadaki seslerden türeyen söz
Ad Aktarması
- Tanım
- Benzetmesiz, ilgili kavram yerine kullanma
- Parça-bütün
- Tabağını bitir: kap yerine yemek
- Yer-yönetim
- Ankara açıklama yaptı: yönetim
- Sanatçı-eser
- Yaşar Kemal okuyorum: eseri
Dolaylama
- Tanım
- Tek kavramı birçok sözcükle tarif etme
- Örnekler
- kara elmas: kömür, beyaz perde: sinema
- Örnekler
- bacasız sanayi: turizm
- Örnekler
- yavru vatan: Kıbrıs, file bekçisi: kaleci
Kinaye
- Tanım
- Hem gerçek hem mecaz anlam geçerlidir
- Vurgu
- Asıl kastedilen mecaz anlamdır
- Örnek
- Mum dibine ışık vermez
- Örnek
- Taşıma suyla değirmen dönmez
Güzel Adlandırma
- Tanım
- Kaba/ürkütücü sözü nezaketen yumuşatma
- Ölüm
- öldü: vefat etti, hakka yürüdü
- Engel
- kör: görme engelli
- Hastalık
- verem: ince hastalık
Deyim Aktarması
- İnsandan doğaya
- Yorgun sokaklar sabaha dek sustu
- Doğadan insana
- Olgun bir insan gibi davrandı
- Doğadan doğaya
- Rüzgar kanat çırptı
- Duyular arası
- tatlı söz, sıcak renk, keskin bakış
Somut - Soyut Aktarma
- Somutlaştırma
- Soyut kavramı somut gibi anlatma
- Örnek
- Korkularımı geride bıraktım
- Soyutlaştırma
- Somut sözcüğü soyut anlamda kullanma
- Örnek
- Bu işin yolu sabırdan geçer
Kalıplaşmış Sözler
- İkileme
- Yargı vermez, anlatımı güçlendirir
- Deyim
- Durum/kavram anlatır, öğüt vermez
- Atasözü
- Genel yargı, öğüt, kural verir
- Özdeyiş
- Özlü söz, söyleyeni bellidir
Deyim mi Atasözü mü
- Atasözü
- Genel bir doğru ya da öğüt verir
- Deyim
- Yalnızca bir durumu anlatır
- Test
- Bir öğüt/kural veriyor mu?
- Örnek
- Pire için yorgan yakmak: deyim
Örnekler
Çözümlü örnek 1
Aşağıdakilerden hangisi bir deyim değildir?
- A etekleri zil çalmak
- B göz gezdirmek
- C Sakla samanı, gelir zamanı.
- D burun kıvırmak
- E ağzı kulaklarına varmak
Çözüm
- Test: Söz genel bir öğüt/kural veriyor mu? Veriyorsa atasözü, yalnızca durum anlatıyorsa deyim.
- 'etekleri zil çalmak', 'göz gezdirmek', 'burun kıvırmak', 'ağzı kulaklarına varmak' bir durumu/duyguyu anlatır, öğüt vermez → deyim.
- 'Sakla samanı, gelir zamanı.' öğüt verir ve yargı cümlesidir → atasözü (deyim değildir).
Doğru cevap: C. Deyim bir durumu/kavramı anlatır, öğüt vermez ve çoğu kez cümle değildir. “Sakla samanı, gelir zamanı” genel bir öğüt veren, yargı bildiren bir cümledir; bu yüzden atasözüdür.
Çözümlü örnek 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kinaye vardır?
- A Ayşe, sınıfın en çalışkan öğrencisidir.
- B Kömüre halk arasında “kara elmas” denir.
- C Gülü seven dikenine katlanır.
- D Kar, bütün şehri beyaza boyadı.
- E Ankara, bu haberle sabaha kadar sessizdi.
Çözüm
- Test: Gerçek anlam da geçerli mi? Geçerliyse ve asıl mecaz kastediliyorsa → kinaye.
- 'en çalışkan öğrencisidir' düz anlatım. 'kara elmas' dolaylama. 'kar … boyadı' kişileştirme/mecaz. 'Ankara … sessizdi' ad aktarması.
- 'Gülü seven dikenine katlanır.' cümlesinde hem gerçek (gül–diken) hem mecaz (istenen şeyin zorluğu) birlikte geçerli → kinaye.
Doğru cevap: C. Kinayede söz hem gerçek hem mecaz anlama uygundur; asıl mecaz anlam kastedilir. “Gülü seven dikenine katlanır” gerçek anlamıyla da doğrudur, ama kastedilen mecazdır: bir şeyi isteyen, sıkıntısına da katlanır.