KPSS Türkçe · Sözcük Türleri (İsim Soylu Sözcükler)
Aynı sözcük bir cümlede sıfat, ötekinde zarf olabilir; türü ne belirler?
- 120 soru
- 10 çözümlü
- 6 deneme seti
- getiri: orta
Bilmen gereken kurallar
Bu Sözcük Hangi Tür?
- Önüne isim koyuluyor
- Bir ismi niteliyorsa sözcük sıfattır
- Yerine isim koyuluyor
- İsmin yerini tutuyorsa zamirdir
- Fiili etkiliyor
- Nasıl/ne zaman/ne kadar sorusu → zarf
- Çıkınca çöküyor
- Cümle bozuluyorsa o sözcük edattır
- Çıkınca ayakta
- Cümle bozulmuyorsa bağlaçtır
Aynı Sözcük, Farklı Tür
- bu
- 'Bu kalem' sıfat · 'Bu, senin' zamir
- iyi
- 'iyi insan' sıfat · 'iyi düşündün' zarf
- doğru
- 'doğru yanıt' sıfat · 'eve doğru' edat
- ile
- 'kalemle' edat · 'Ali ile Veli' bağlaç
- üç
- 'üç kitap' sıfat · 'üçü geldi' zamir
İsim (Ad)
- Özel / Cins
- Ankara, Ahmet / şehir, kitap
- Somut / Soyut
- taş, ses / sevgi, umut
- Tekil / Çoğul
- kitap / kitaplar
- Topluluk
- Tekil biçimde çokluk anlatır: ordu, sürü
İsim Tamlamaları
- Belirtili
- Tamlayan -in + tamlanan iyelik: evin kapısı
- Belirtisiz
- Tamlayan eksiz + iyelik: okul çantası
- Zincirleme
- En az üç isim: öğrencinin Türkçe kitabı
- Takısız
- İki isim eksiz, madde ilgisi: demir kapı
Sıfat (Ön Ad)
- Niteleme
- Nasıl? güzel ev, çalışkan öğrenci
- İşaret
- bu, şu, o kitap
- Belgisiz
- birkaç, bazı, her öğrenci
- Soru
- hangi, kaç, nasıl kitap
- Adlaşmış sıfat
- Nitelenen isim düşer: Çalışkanlar kazandı
Sayı Sıfatları
- Asıl sayı
- üç kalem
- Sıra sayı
- üçüncü sıra
- Üleştirme
- üçer elma, ikişer defter
- Kesir
- yarım ekmek, çeyrek saat
Zamir (Adıl)
- Kişi
- ben, sen, o, biz, siz, onlar
- İşaret
- bu, şu, o (ardında isim yok)
- Belgisiz
- biri, herkes, kimse, bazıları
- Soru
- kim, ne, hangisi, kaçı
- Dönüşlülük / İlgi
- kendi · benimki, seninki
Zarf (Belirteç)
- Durum
- Nasıl? hızlı koştu
- Zaman
- Ne zaman? dün geldi
- Yer-yön
- Nereye? içeri girdi (eksiz)
- Miktar
- Ne kadar? çok çalıştı
- Soru
- nasıl, ne zaman, ne kadar
Edat (İlgeç)
- Belli başlılar
- gibi, kadar, için, ile, göre, doğru
- Tek başına zayıf
- Anlamı cümle içinde belirginleşir
- Çıkarma testi
- Çıkarınca cümle bozulur
- Örnek
- senin için, çocuk gibi, sabaha karşı
Bağlaç
- Görevi
- Sözcük ya da cümleleri bağlar
- Belli başlılar
- ve, veya, ama, çünkü, oysa, de, ki
- Çıkarma testi
- Çıkarınca cümle ayakta kalır
- Ünlem farkı
- Ünlem duygu/seslenme: Eyvah! Hey!
Ayırt Etme Testleri
- ile
- Yerine 've' gelirse bağlaç, gelmezse edat
- de / da
- Ayrı+çıkarılır bağlaç; bitişik ek: evde
- ki
- Çıkarılan 'ki' bağlaç; 'evdeki' -ki ektir
- yalnız / ancak
- 'sadece' edat/zarf · 'ama' bağlaç
'ne' Sözcüğü + Ünlem
- Ne aldın?
- İsmin yerinde → zamir
- Ne iş yaparsın?
- İsmin önünde → soru sıfatı
- Ne güzel!
- Sıfatı etkiler → zarf
- Ne yer ne içer
- Öğeleri bağlar → bağlaç
- Ne! Gerçek mi?
- Duygu bildirir → ünlem
Örnekler
Çözümlü örnek 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf vardır?
- A Kırmızı elma sepetteydi.
- B Yorgun adam kanepeye oturdu.
- C Beş kalem masadaydı.
- D Erken kalkıp yola çıktı.
- E Bu defter benimdir.
Çözüm
- Zarf fiili/sıfatı/zarfı etkiler.
- A kırmızı (sıfat), B yorgun (sıfat), C beş (sıfat), E bu (sıfat/zamir).
- D “erken kalkıp” → fiili etkiliyor → zarf.
Doğru cevap: D. “erken” sözcüğü “kalkıp” eylemini etkiler (ne zaman?); zarftır. Diğerlerinde sıfat ya da zamir vardır.
Çözümlü örnek 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edat vardır?
- A Ali ve Ayşe pikniğe geldi.
- B Hem güldü hem ağladı.
- C Çalıştı ama kazanamadı.
- D Sınıfa çocuk gibi girdi.
- E Ne aradı ne de sordu.
Çözüm
- Edat: tek başına anlamı zayıf, çıkarınca cümle bozulur (gibi, için, kadar).
- Öteki cümlelerde bağlaç var (ve, hem, ama, ne).
- 'çocuk gibi' → edat.
Doğru cevap: D. “gibi” bir edattır; benzetme ilgisi kurar ve çıkarılınca cümle bozulur. Diğerlerinde ve/hem/ama/ne bağlaçları vardır.