KPSS Türkçe · Paragraf
KPSS'de en çok soru gelen konu; ezberle değil doğru okuma tekniğiyle çözülür
- 120 soru
- 10 çözümlü
- 6 deneme seti
- getiri: orta
Bilmen gereken kurallar
Önce Metin mi, Soru mu?
- Anlam kökleri
- Ana düşünce/konu/başlık: önce METNİ oku
- Eşleme kökleri
- Değinilmemiştir/çıkarılamaz: önce SORUYU
- Olumsuz kök
- Söylenemez/yer verilmemiştir: işaretle
- Ne ararsın
- Olumsuz kökte doğruyu değil, olmayanı
Konu
- Ne sorar
- Parça neyden söz ediyor, ne hakkında
- Cevap biçimi
- Genelde kısa bir söz grubudur
- İpucu
- En çok tekrarlanan kavram yol gösterir
Ana Düşünce
- Ne sorar
- Asıl anlatılmak istenen temel mesaj
- Nerede
- Genelde ilk 1-2 ya da son 1-2 cümlede
- En geniş şapka
- Bütün cümleleri altına alan yargıdır
- Kapsam testi
- Şık tamamını mı, bir kısmını mı özetler
- Doğrulama
- Şık doğruysa geri kalan onu kanıtlıyor mu
Başlık
- Ne olmalı
- Konu ve ana düşünceyi kapsayan kısa ifade
- Çok dar olmaz
- Tek bir ayrıntıyı anlatan başlık elenir
- Çok geniş olmaz
- Tüm konu alanını kaplayan başlık elenir
- Özü
- Ana düşüncenin kısaltılmış hâlidir
Yardımcı Düşünce
- Ne sorar
- Hangisine değinilmemiştir tipi eşleme
- Yorum değil
- Bu bir eşleme görevidir, yorum değil
- Kanıtı göster
- Her şıkka: bunu diyen cümle hangisi
- Karşılığı var
- Cümlesi bulunan şık değinilmiş, elenir
- Cevap
- Karşılığı bulunamayan şık cevaptır
Yazarın Tavrı
- Ne sorar
- Yazarın konuya tutumu/bakış açısı
- Tutum türleri
- Eleştirel, yanlı, nesnel, kaygılı, öneren
- İpucu sözcükler
- Sıfat ve yargı sözcükleri ele verir
- Örnek işaret
- Ne yazık ki, hayranlıkla gibi ifadeler
İşaret Sözcükleri
- Zıtlık
- ama, ancak, fakat, oysa, buna karşın
- Neden
- çünkü, zira, -dığı için
- Sonuç
- bu yüzden, dolayısıyla, sonuç olarak
- Örnek
- örneğin, söz gelimi, gibi, mesela
- Ekleme
- ayrıca, üstelik, hem de, bir de
Paragraf Tamamlama
- Giriş boşluğu
- Konuyu başlatan/genelleyen cümle gelir
- Orta boşluk
- Hem önceki hem sonraki cümleye köprü
- Son boşluk
- Toparlayan sonuç; yeni bilgi/örnek gelmez
- Bağlacın oku
- ama zıt, çünkü gerekçe, bu yüzden sonuç
Cümle Sıralama
- Giriş cümlesi
- Konuyu ilk tanıtan, kendi başına anlamlı
- Giriş olamaz
- Bu, ayrıca, ancak, oysa ile başlayan
- Zincir kur
- Baştaki bu/o/bunlar öncekine gönderir
- Sonuç cümlesi
- Sonuç olarak, kısacası; en sona konur
Cümleyi Yerleştirme
- Ne sorar
- Verilen cümleyi numaralı boşluğa sokma
- İpucu sözcüğü
- Zamir/bağlaç/örneğin köprü kurduğu yere
- Test et
- Boşluklara tek tek koy, anlamı dene
- Bütünlük
- Anlam + zamir bütünlüğü birlikte tutmalı
Akışı Bozan Cümle
- Ne sorar
- Konudan farklı alt konuya kayan cümle
- Çıkar-oku testi
- Aday cümleyi atla, öncesi-sonrası okunur
- Pürüzsüz ise
- Öncesi-sonrası birleşiyorsa o fazlalıktır
- İlk hamle
- İlk cümlelerden parçanın konusunu bul
Paragrafı İkiye Bölme
- Ne sorar
- İkinci paragraf hangi cümlede başlar
- Makasın yeri
- Düşünce/bakış yön değiştirdiği cümle
- Dönüş işareti
- ama, oysa, buna karşın, öte yandan
- İki bütün
- Öncesi ve sonrası ayrı ana düşünceli
ÖSYM Klasik Tuzakları
- Yardımcıyı ana yapma
- Tek ayrıntıyı ana düşünce sanma; kapsam
- Metinde olmayan
- Doğru ama parçada geçmeyen şık cevaptır
- Aşırı genelleme
- En kapsamlı görünen, parçada olmayan şık
- Olumsuz kök atlama
- Çıkarılamaz kökünde doğruyu işaretleme
- Anlam uyar zamir
- İki şık olurken zamir öncülü tek doğruyu
Örnekler
Çözümlü örnek 1
“Son yıllarda çevrilen kitapların çoğunda özensiz bir dil göze çarpıyor. Cümleler devrik, anlatım kopuk; sanki metinler bir an önce bitirilmek istenmiş. Bu aceleci tutum, okuru özgün eserden de soğutuyor.” Bu parçada yazarın tutumu aşağıdakilerden hangisidir?
- A Hayranlık duyan
- B Tarafsız ve bilgilendirici
- C Eleştirel
- D Umutlu
- E Şaşkın
Çözüm
- Yazarın tutumu, kullandığı yargı sözcüklerinden anlaşılır.
- “Özensiz, devrik, kopuk, soğutuyor” → olumsuz değerlendirme.
- Bir durumu olumsuz değerlendirip yerme → eleştirel tutum.
Doğru cevap: C. Yazar “özensiz, kopuk, aceleci, soğutuyor” gibi olumsuz değerlendirmelerle çevirilerdeki bozukluğu yermektedir; tutumu eleştireldir.
Çözümlü örnek 2
“Yeterince uyumak, yalnızca dinlenmek değildir. Uyku sırasında beyin, gün içinde öğrendiklerini düzenler, gereksiz bilgileri ayıklar. Bu yüzden sınav öncesi sabahlamak, çoğu zaman yarar yerine zarar getirir.” Bu parçaya en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A Sınav Kaygısıyla Baş Etmek
- B Beynin Bölümleri
- C Uykunun Öğrenmedeki Rolü
- D Sağlıklı Yaşam Önerileri
- E Zamanı İyi Kullanmak
Çözüm
- Başlık ana düşünceyi özetlemeli.
- 'Sınav Kaygısıyla Baş Etmek' ile 'Beynin Bölümleri' birer ayrıntı (çok dar); 'Sağlıklı Yaşam Önerileri' ile 'Zamanı İyi Kullanmak' parçayı aşan geniş alanlar.
- 'Uykunun Öğrenmedeki Rolü' parçanın merkezini (uyku–öğrenme) tam kapsar.
Doğru cevap: C. Başlık, ana düşünceyi kapsayan; ne çok dar ne çok geniş olmalıdır. Parça, uykunun öğrenme/hafıza üzerindeki rolünü anlatır.