KPSS Türkçe · Fiiller - Ek Fiil - Fiilimsi
'Gelecek yıl' fiilimsi mi, 'yarın gelecek' kip mi? Bu ayrımı bilen fiilimsi sorusunu kaçırmaz.
- 120 soru
- 10 çözümlü
- 6 deneme seti
- getiri: orta
Bilmen gereken kurallar
İş - Durum - Oluş Fiili
- İş / kılış fiili
- Nesne alır: neyi/kimi? Kitabı okudu.
- Durum fiili
- Nesne almaz, özne iradeli: ne yaptı?
- Oluş fiili
- İrade dışı değişim: ne oldu? sarardı.
Haber (Bildirme) Kipleri
- Görülen geçmiş
- geldi, okudu (kesin gözlem)
- Öğrenilen geçmiş
- gelmiş, okumuş (duyulan)
- Şimdiki zaman
- geliyor, okuyor
- Gelecek zaman
- gelecek, okuyacak
- Geniş zaman
- gelir, okur (her zaman)
Dilek Kipleri
- Gereklilik
- gelmeli, okumalı
- Şart (koşul)
- gelse, okusa
- İstek
- geleyim, gele
- Emir
- Eksizdir: gel, gelsin, gelin
Anlam (Kip) Kayması
- Şimdiki zaman
- 'Yarın gidiyorum' gelecek anlamı taşır.
- Geniş zaman
- 'Fatih 1453'te fetheder' geçmişi anlatır.
- Geniş zaman
- 'Buradan çıkar, dönersin' emir olur.
- Şart kipi
- 'Bir yağmur yağsa!' temenni bildirir.
Ek Fiil (i-) Görevleri
- İsmi yüklem yapar
- Ben öğrenciyim. Hava soğuktu.
- Birleşik zaman kurar
- Basit zamanlı fiili birleşik zamana çevirir.
- Dört biçimi
- idi, imiş, ise ve örtük -dir
Birleşik Zaman
- Hikâye
- Asıl kip + idi: geliyordu
- Rivayet
- Asıl kip + imiş: gelecekmiş
- Şart
- Asıl kip + ise: gelirse
Gizli Ek Fiil
- Örtük -dir
- İsim/sıfat yüklemde ek fiil düşebilir.
- Örnek
- Hava bugün çok güzel(dir).
- Örnek
- O, sınıfın en çalışkanı(dır).
Fiilimsi (Eylemsi)
- Nedir?
- Fiilden türer ama çekimli fiil değildir.
- Ek almaz
- Kip-kişi eki almaz, tek başına yüklem olmaz.
- Üç tür
- İsim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil
İsim-fiil
- Görevi
- İşin adı; özne/nesne olur, hâl-iyelik alır.
- Ekleri
- -ma/-me, -mak/-mek, -ış/-iş
- Örnek
- yüzmek, gülme, geliş
Sıfat-fiil
- Görevi
- Bir ismi niteler; ardında isim vardır.
- Ekleri
- -an, -ası, -maz, -ar, -dik, -ecek, -mış
- Örnek
- gülen çocuk, okunacak kitap
Zarf-fiil (Bağ-fiil)
- Görevi
- Yüklemi etkiler; ardında isim yoktur.
- Ekleri
- -ıp, -arak, -madan, -ınca, -ken, -eli
- Örnek
- koşarak geldi, gidince gördü
Aynı Ek, Çift İşlev
- -ecek
- gelecek yıl: sıfat-fiil; yarın gelecek: kip
- -ar
- akar su: sıfat-fiil; nehir akar: kip
- -maz
- çıkmaz sokak: sıfat; çıkmaz: yüklem
-ma Üçlü Tuzağı
- Olumsuzluk
- Beni arama: -ma olumsuz, fiilimsi değil.
- İsim-fiil
- Onu araman gerekmiyordu: işin adı.
- Adlaşma
- gelecek, dolmuş, çakmak artık isim.
Örnekler
Çözümlü örnek 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil vardır?
- A Kar sabahtan beri yağıyor.
- B Kitabı bir günde okudu.
- C Kuşlar güneye göç etti.
- D Çocuk hızla eve gitti.
- E Hava dün akşam çok soğuktu.
Çözüm
- İsim/sıfat + (idi/imiş/ise/-dir) → ek fiil.
- Öteki cümleler asıl fiil çekimi (yağıyor, okudu, etti, gitti).
- 'soğuk-tu' → ek fiilin görülen geçmişi.
Doğru cevap: E. 'Hava dün akşam çok soğuktu.' cümlesinde 'soğuk' (isim/sıfat) sözcüğüne gelen -tu (idi) ek fiildir; isim soylu sözcüğü yüklem yapmıştır.
Çözümlü örnek 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi yoktur?
- A Gülerek içeri girdi.
- B Okunacak çok kitap var.
- C Yüzmeyi yeni öğrendi.
- D Kardeşim yarın bize gelecek.
- E Giden otobüsü kaçırdık.
Çözüm
- Önce yüklemi bul; sonra fiilden türeyip yüklem olmayanları ara.
- 'gülerek' (zarf), 'okunacak' (sıfat), 'yüzmeyi' (isim), 'giden' (sıfat) → fiilimsi var.
- 'Kardeşim yarın bize gelecek.' cümlesinde 'gelecek' yüklem → fiilimsi yok.
Doğru cevap: D. 'Kardeşim yarın bize gelecek.' cümlesinde 'gelecek' cümlenin yüklemidir (gelecek zaman, çekimli fiil); fiilimsi yoktur. Diğerlerinde zarf/sıfat/isim-fiil vardır.