KPSS Türkçe · Cümle Türleri
Cümle uzun diye birleşik olmaz; işin sırrı çekimli yüklem ile fiilimside gizli.
- 120 soru
- 10 çözümlü
- 6 deneme seti
- getiri: orta
Bilmen gereken kurallar
Dört Boyutta Sınıflama
- Anlam
- Olumlu, olumsuz, soru, ünlem, emir
- Yüklem türü
- Fiil cümlesi mi, isim cümlesi mi
- Yüklem yeri
- Kurallı (sonda) ya da devrik
- Yapı
- Basit, birleşik, sıralı, bağlı
- İlk iş
- Her zaman önce yüklemi bul
Yapı Nasıl Bulunur
- Adım 1
- Kaç çekimli yüklem var, say
- Tek yüklem
- Fiilimsi yoksa basit, varsa birleşik
- Birden çok
- Bağlaçla bağlı, virgülle sıralı
- Dikkat
- Fiilimsiyi çekimli yüklem sayma
Yan Yargı İşaretleri
- İsim-fiil
- -mak, -ma, -ış ekleri
- Sıfat-fiil
- -an, -dık, -ecek, -mış ekleri
- Zarf-fiil
- -ip, -erek, -ince, -ken ekleri
- Önemi
- Fiilimsi görünce cümle birleşik olur
Basit Cümle
- Ölçüt
- Tek çekimli yüklem ve fiilimsi yok
- Örnek
- Çocuk bahçede oynuyor
- Uzun ama basit
- Yıllardır burada tek başına yaşıyordu
- Bozmaz
- Çekim eki ve uzunluk basitliği bozmaz
Birleşik Cümle
- Ölçüt
- Tek yüklem artı fiilimsi veya yan yargı
- Girişik
- Fiilimsili: Gelen alındı
- Şartlı
- Çalışırsan başarırsın
- Ki'li
- Öyle yoruldum ki uyudum
- İç içe
- Aktarma cümlesi: Gel dedi
Sıralı Cümle
- Ölçüt
- Birden çok yüklem, virgülle bağlı
- Bağımlı
- Ortak öge var: Kitabı aldım, okudum
- Bağımsız
- Yağmur yağdı, yollar kapandı
- Ayırıcı
- Bağlaç değil, yalnız virgül/noktalı virgül
Bağlı Cümle
- Ölçüt
- Birden çok yüklem, bağlaçla bağlı
- Bağlaçlar
- ve, ama, çünkü, ki, hem...hem
- Örnek
- Geldim ama bulamadım
- Örnek
- Hem çalıştı hem kazandı
ve Bağlacı Tuzağı
- Kelime bağlar
- Ali ve Veli geldi = basit
- Yargı bağlar
- Ali geldi ve hemen oturdu = bağlı
- Ölçüt
- ve neyi bağlıyor: özneyi mi, yargıyı mı
Anlamına Göre
- Olumlu
- Yargı gerçekleşir: Test çözdü
- Olumsuz
- Yargı gerçekleşmez: Gelmedi
- Soru
- mı eki veya soru sözcüğü
- Ünlem
- Duygu, heyecan, sesleniş bildirir
- Emir
- Kip eki almadan buyruk: Otur
Biçim - Anlam Çaprazı
- Olumlu - olumsuz
- Bu havada çıkılır mı = çıkılmaz
- Olumlu - olumsuz
- Bunu senden kim çözer = kimse
- Olumsuz - olumlu
- Seni sevmez olur muyum = severim
- Çift olumsuz
- Sevmiyor değilim = seviyorum
Yüklem Türüne Göre
- Fiil cümlesi
- Yüklem çekimli fiil: Test çözdü
- İsim cümlesi
- Yüklem isim soylu: Hava soğuk
- Ek fiil
- İsmi yüklem yapar: önemlidir
- Dikkat
- İsim cümlesi de basit/birleşik olabilir
Öge Dizilişine Göre
- Kurallı
- Yüklem sonda: Bugün çalıştım
- Devrik
- Yüklem sonda değil: Geliyor bir ses
- Eksiltili
- Yüklem hiç yok: Her yerde sessizlik
- Ayrım
- Devrikte yüklem var, eksiltilide yok
Örnekler
Çözümlü örnek 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisi bağlı cümledir?
- A Geldi, gördü, gitti.
- B Kitabı aldım, hemen okudum.
- C Uyandı, kalktı, dışarı çıktı.
- D Yağmur yağdı, sokaklar sular altında kaldı.
- E Çok çalıştı ama başaramadı.
Çözüm
- Bağlaç → bağlı, virgül → sıralı.
- Öteki dört cümle yalnız virgülle bağlanmış → sıralı.
- 'Çok çalıştı ama başaramadı.' → 'ama' bağlacı → bağlı.
Doğru cevap: E. 'ama' bağlacıyla bağlanan 'Çok çalıştı ama başaramadı.' bağlı cümledir. Diğerleri yalnız virgülle bağlanan sıralı cümlelerdir.
Çözümlü örnek 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapıca basittir?
- A Ağlayan çocuk sonunda sustu.
- B Koşarak yanıma geldi.
- C O, yıllardır bu evde tek başına yaşıyordu.
- D Kitap okumak çok faydalıdır.
- E Eve gelince beni aradı.
Çözüm
- Tek çekimli yüklem + fiilimsi yok → basit.
- “yaşıyordu” tek yüklem; fiilimsi yok (uzunluk/çekim eki bozmaz).
- Diğerlerinde fiilimsi var → birleşik.
Doğru cevap: C. “yaşıyordu” tek çekimli yüklemdir ve cümlede fiilimsi yoktur; uzun olması onu birleşik yapmaz → basit. Diğerlerinde fiilimsi (ağlayan, koşarak, okumak, gelince) vardır → birleşik.